آندرو جي . نيومن (مترجم: ابوطالبى / امين / شكر اللهى)

25

دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى)

عقل‌گرا را نكوهش مىكند ( نكته‌اى كه در آينده متعرّض آن خواهيم شد . ) ظاهرا اين از مواردى است كه نويسنده نخواسته است روايات را خوب بفهمد و به اين حديث توجه نكرده ، درحالىكه كلينى روايات فراوانى در باب « حجيّت عقل » آورده است . مطابق يكى از اين روايات ، امام هفتم عليه السّلام خطاب به هشام مىفرمايد : اى هشام ! به راستى ، خدا بر مردم دو حجت دارد : حجت عيان و حجت نهان . حجت عيان رسولان و پيغمبران و امامانند ، و حجت نهان عقل است . « 1 » نكتهء ديگرى كه نويسنده بيان مىكند اين است كه در روايات آمده : عقل با تلاش انسان قابل دست‌يابى نيست . ( ص 282 ) آيا نويسندهء محترم فكر مىكند با تلاش انسان ، عقل قابل دست‌يابى است ؟ باز هم تأكيد مىشود كه نويسنده نخواسته يا نتوانسته است همهء روايات را خوب بررسى كند و شواهدى را كه بر خلاف پيش‌فرض‌هاى او و ابطال‌كنندهء آنها هستند ، ذكر نمايد . آيا مجموعه روايات 34 گانه‌اى كه نويسنده از آنها سخن مىگويد ، درصدد نفى عقل بوده‌اند ، يا مىخواسته‌اند ، هم جايگاه رفيع عقل و عقل‌گرايى را تبيين كنند و هم جايگاه معارف دينى را كه با وحى بيان مىشود ، و در نتيجه معلوم كنند كه فقدان هريك چه مشكلاتى براى انسان ايجاد خواهد كرد ؟ بىشك ، دومى درست است . همچنين در كتاب « عقل و جهل » ، رواياتى وجود دارد كه نويسنده به آنها توجه نكرده است ؛ همچون روايت چهارم ، ششم ، نهم ، دهم و بخش‌هايى از روايت دوازدهم ، بخصوص قسمتى كه قبلا نقل شد و به ويژه روايت 22 كه انبيا را حجت

--> ( 1 ) . « يا هشام ! ان للّه على الناس حجّتين : حجة ظاهرة و حجة باطنة ؛ فاما الظاهرة فالرسل و الانبياء و الائمة ، و اما الباطنة العقول . » ( همان ، ص 13 ، ح 12 ) .